Strategia zapobiegania rojeniu: Metody i techniki kontroli
Opanowanie instynktu rojowego to klucz do utrzymania wysokiej produktywności pasieki, wymagający zrozumienia fizjologii rodziny pszczelej i terminowego stosowania metod biologicznych oraz technicznych.
1. Etiologia nastroju rojowego: Dlaczego pszczoły się roją?
Rojenie jest naturalnym procesem rozmnażania się rodzin pszczelich, zaprogramowanym ewolucyjnie w celu przetrwania gatunku. Stan ten nie pojawia się nagle, lecz wynika z kumulacji określonych czynników wewnątrz ula:
- Nadmiar mleczka pszczelego: W silnych rodzinach liczba pszczół-robotnic (karmicielek) szybko wyprzedza tempo składania jaj przez matkę. Powstaje nadmiar mleczka, którego pszczoły nie mają komu podawać, co stymuluje je do budowy mateczników.
- Zatłoczenie i brak miejsca: Brak wolnych komórek do składania jaj oraz brak miejsca na składowanie nektaru paraliżuje pracę rodziny.
- Wiek matki: Starsze matki (2-3 letnie) wydzielają mniej feromonów, co osłabia spoistość rodziny i sprzyja inicjacji nastroju rojowego.
- Warunki termiczne: Przegrzanie ula (brak wentylacji, wystawienie na pełne słońce) drastycznie przyspiesza wyjście roju.
2. Diagnostyka nastroju rojowego
Wczesne rozpoznanie objawów pozwala na skuteczną interwencję, zanim rodzina wejdzie w fazę „gorączki rojowej”, w której tradycyjne metody zawodzą.
- Pojawienie się trutni: To pierwszy sygnał przygotowań. Pszczoły budują plastry trutowe i wychowują samce.
- Budowa miseczek matecznikowych: Pszczelarz znajduje na krawędziach plastrów puste miseczki.
- Złożenie jaj w miseczkach: Moment krytyczny. Matka pod przymusem robotnic składa jaja do miseczek, a po 3 dniach robotnice zalewają je mleczkiem.
- Ograniczenie pracy: Pszczoły przestają budować nowe plastry (węzę), a pszczoły-zwiadowczynie tworzą tzw. „brody” pod wylotkiem lub wiszą bezczynnie w ulu.
3. Metody zapobiegawcze (Profilaktyka)
Działania te należy podjąć, zanim pojawią się zaczerwione mateczniki.
- Terminowe poszerzanie gniazda: W ulu wielokorpusowym dodaje się cały korpus z węzą i suszem. W leżaku przesuwa się gniazdo w stronę wylotka, a za ostatnią ramką z czerwiem dodaje się 4-5 ramek z węzą (tzw. „rozładowanie” gniazda).
- Gospodarka cieplna: W upalne dni należy zwiększyć wentylację poprzez otwarcie wszystkich wylotków lub podniesienie korpusu o 10-20 mm za pomocą klinów.
- Zasada „ciągłej budowy”: Regularne podawanie ramek z węzą zmusza pszczoły do wydzielania wosku, co pochłania energię i mleczko.
4. Techniczne metody przeciwdziałania (Tworzenie odkładów)
Gdy rodzina jest bardzo silna (posiada czerw na 8 lub więcej ramkach), najskuteczniejszym sposobem jest sztuczne odebranie części pszczół i czerwiu.
Instrukcja tworzenia odkładu przeciwrojowego:
- Z rodziny odbiera się 2-3 ramki z czerwiem krytym wraz z obsiadającymi je pszczołami.
- Zabezpieczenie matki: Należy bezwzględnie upewnić się, że stara matka została w macierzaku.
- Dodanie pokarmu: Do odkładu dodaje się 1-2 ramki z miodem i pierzgą.
- Osadzenie: Nową rodzinkę umieszcza się w uliku odkładowym, ociepla i po kilku godzinach podaje się nową matkę (lub dojrzały matecznik).
- Efekt: Macierzak zostaje osłabiony biologicznie, co zazwyczaj natychmiast przerywa nastrój rojowy.
5. Zaawansowane metody walki z „gorączką rojową”
Jeśli w ulu są już mateczniki z larwami, samo ich zerwanie często nie pomaga. Należy zastosować metody drastyczne:
- Metoda Demaree (Siemensa-Demaree): Polega na oddzieleniu matki od czerwiu w obrębie tego samego ula. Matkę z jedną ramką czerwiu otwartego zostawia się w dolnym korpusie na węzie, a resztę czerwiu przenosi się do górnego korpusu, oddzielając go kratą odgrodową. Pszczoły czują się jak po wyrojeniu i przystępują do budowy nowego gniazda.
- Metoda Taranowa: Polega na zsypaniu pszczół na pomost (płytę o wymiarach 1x1 m) ustawiony 15-20 cm przed wylotkiem. Pszczoły rojowe utworzą pod pomostem grono (sztuczny rój), który pszczelarz osadza w nowym ulu.
- Nalot na matkę: Stary ul odstawia się na bok, a na jego miejscu stawia się nowy z matką i kilkoma ramkami suszu. Cała pszczoła lotna wraca na stare miejsce do nowej matki, tracąc chęć do rojenia.
Do zapamiętania:
- Kiedy próg krytyczny: powyżej 8 ramek czerwiu w standardowym ulu 10-12 ramkowym
- Wielkość odkładu: minimum 3 ramki (2 z czerwiem, 1 z pokarmem).
- Temperatura podczas transportu na pozytek: nie dopuszczać do wzrostu powyżej 35 stopni celcjusza ( wywołuje panikę rojową.)