Odkłady i pakiety: Jak bezpiecznie powiększać pasiekę
Poznaj techniki tworzenia nowych rodzin pszczelich, które nie tylko pozwalają na dynamiczny wzrost pasieki, ale stanowią kluczowy element walki z nastrojem rojowym i pasożytami.
Sztuczne rozmnażanie rodzin pszczelich jest fundamentalnym narzędziem w nowoczesnej gospodarce pasiecznej, pozwalającym na planowe zwiększanie pogłowia bez ryzyka strat związanych z naturalną rójką. W przeciwieństwie do żywiołowego procesu rojenia, metody te pozwalają zachować pełną kontrolę nad cechami genetycznymi pszczół i ich wydajnością miodową.
Dlaczego warto tworzyć odkłady?
Głównym powodem, dla którego eksperci zalecają tworzenie odkładów, jest zapobieganie nastrojowi rojowemu. Odebranie części czerwiu i młodej pszczoły od silnej rodziny „rozładowuje” ciasnotę w ulu i daje zajęcie karmicielkom, co pozwala utrzymać rodzinę produkcyjną w stanie wysokiej aktywności roboczej. Ponadto odkłady są skuteczną metodą walki z warrozą – tworzenie odkładów bez czerwiu lub z ograniczoną ilością czerwiu otwartego pozwala na przeprowadzenie bardzo skutecznego zabiegu leczniczego w okresie braku czerwiu krytego.
Metoda 1: Odkład indywidualny (prosty)
Jest to najpopularniejsza metoda w pasiekach amatorskich i zawodowych, polegająca na utworzeniu nowej rodziny z jednej, silnej rodziny macierzystej.
- Siła rodziny macierzystej: Minimum 10–12 ramek obsiadanych na czarno i 7–8 ramek czerwiu.
- Skład odkładu: 3–4 ramki z dojrzałym czerwiem krytym wraz z obsiadającymi je pszczołami.
- Dodatkowe pszczoły: Należy strząsnąć pszczoły z 2 dodatkowych ramek z czerwiem otwartym (tam jest najwięcej młodych karmicielek).
- Pokarm: 2 ramki z miodem i pierzgą umieszczone po bokach gniazda.
Jak to robić:
- W słoneczny dzień, gdy pszczoła lotna jest na pożytku, odszukaj matkę w rodzinie macierzystej i zabezpiecz ją, by nie trafiła do odkładu.
- Przenieś do nowego ula wybrane ramki z czerwiem krytym i pszczołami, zachowując ich pierwotną kolejność.
- Strząśnij pszczoły z dodatkowych ramek, uważając, by nie uszkodzić czerwiu.
- Dodaj ramki z pokarmem i ociepl gniazdo.
- Poddaj nową matkę (najlepiej czerwiącą w klateczce) lub dojrzały matecznik.
- Kluczowy warunek powodzenia: Wywieź odkład na odległość powyżej 3–5 km, aby uniknąć powrotu pszczół lotnych do starego ula. Jeśli nie możesz ich wywieźć, zamknij wylotek na 2–3 dni w chłodnym, ciemnym miejscu.
Metoda 2: Odkład zbiorczy
Metoda ta pozwala na stworzenie bardzo silnej nowej rodziny bez istotnego osłabiania jakiejkolwiek z rodzin produkcyjnych.
- Źródło: 2–3 różne rodziny.
- Skład: Z każdej rodziny pobiera się po 1–2 ramki czerwiu krytego z pszczołami.
- Struktura: Łącznie odkład powinien mieć 5–6 ramek czerwiu.
Zaleta: Pszczoły pochodzące z różnych rodzin, połączone w nowym miejscu, rzadziej się ścinają i bardzo dobrze przyjmują nową matkę.
Metoda 3: Dzielenie rodziny „na pół lota”
Metoda idealna dla pszczelarzy, którzy nie mogą wywieźć pszczół na inne pasieczysko.
- Silną rodzinę w ulu (np. kolor niebieski) przesuwa się o 0,5 m w bok.
- Na jej dawnym miejscu stawia się identyczny pusty ul (również niebieski).
- Do nowego ula przenosi się połowę ramek (w tym matkę lub czerw z jajami do wychowu ratunkowego).
- Pszczoły lotne wracające z pola rozdzielą się mniej więcej po połowie między oba ule.
- W ulu bezmatecznym pszczoły założą mateczniki ratunkowe, które należy wyłamać po 8–9 dniach i poddać matkę hodowlaną.
Metoda 4: Pakiety pszczele (Technologia „Sztucznego Roju”)
Pakiet to odkład bezramekowy – masa pszczół z matką, najczęściej transportowana w specjalnych skrzynkach transportowych.
- Masa pszczół: Standardowo 1,2 kg – 1,5 kg (przeważnie młode osobniki).
- Matka: Zawsze płodna, czerwiąca, umieszczona w klateczce.
- Pokarm transportowy: Około 0,5–1 kg ciasta miodowo-cukrowego lub syropu w dozowniku.
Jak osadzić pakiet:
- Wieczorem, po uspokojeniu się pszczół, przygotuj ul z ramkami suszu i węzy (minimum 4–6 ramek).
- Wyjmij klateczkę z matką, zawieś ją między ramkami i usuń zabezpieczenie otworu klateczki (zastąp je ciastem).
- Wsyp pszczoły z pakietu bezpośrednio do ula lub przed wylotek na pomost.
- Kluczowe karmienie: Natychmiast podaj 8–10 kg syropu cukrowego (proporcja 1:1), aby stymulować budowę plastrów i rozwój czerwiu.
- W ciągu 21 dni (cykl rozwoju robotnicy) pakiet zacznie funkcjonować jako pełnowartościowa rodzina.
Tworzenie nowych rodzin metodą odkładów i pakietów to najbardziej ekonomiczny sposób na powiększenie pasieki bez utraty zbiorów miodu, pod warunkiem zachowania odpowiedniego balansu między siłą rodziny macierzystej a potrzebami nowej jednostki.